Dat er meer gebouwd moet worden in de regio Utrecht, daar was iedereen het wel over eens tijdens het PvdA-debat op 15 juli over binnenstedelijk bouwen. De woningnood is hoog en de vraag naar woningen zal hier de komende jaren alleen nog maar toenemen, zo bleek onlangs uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving. Maar over het antwoord op vragen als waar, hoe en voor wie er dan gebouwd moest worden, verschilden de meningen onder de meer dan zeventig aanwezigen. Geen wonder natuurlijk, in zo’n drukbevolkte, maar ook groene regio als de onze.

‘Rijnenburg enige grootschalige locatie’

Enigszins onbedoeld –het debat onder leiding van de Delftse hoogleraar Boelhouwer was al ruim van tevoren gepland- kwam de discussieavond in een extra actueel daglicht te staan. Een week eerder hadden VVD en PvdA in Provinciale Staten hun vertrouwen in coalitiepartner CDA opgezegd. Directe aanleiding: woningbouw in de polder Rijnenburg. De stad Utrecht wil op deze nieuwbouwlocatie in de ‘oksel’ van de A2 en de A12 maximaal 7.000 woningen bouwen. De provincie wil veel verder gaan en minimaal twee keer zo veel woningen kwijt in de polder. In een motie hebben de Statenfracties PvdA en VVD woningbouw in Rijnenburg aangemerkt als ‘provinciaal belang’ in het kader van de nieuw Wet ruimtelijke ordening, nodig om de gemeente -waar nodig- te kunnen dwingen. Dat ging het CDA te ver.

Volgens Wim Bos, fractievoorzitter van de PvdA in Provinciale Staten, is lang gezocht naar geschikte locaties voor grootschalige woningbouw in Utrecht, maar bleef daarvan uiteindelijk alleen Rijnenburg over. ‘We willen Utrecht niet volbouwen’, aldus Bos. ‘Daarbij zijn natuur en landschap in onze provincie te belangrijk, zoals de Utrechtse Heuvelrug en het Groene Hart.’ Daarbij moet de PvdA zich volgens Bos sterk maken voor de lagere en middeninkomens en moet niet alleen voor ‘de rijken’ worden gebouwd. Harrie Bosch, PvdA-wethouder van wonen in Utrecht, ontkent dat daarvan sprake is in Rijnenburg. De woningen zijn daar volgens hem ‘voor Utrechtse begrippen betaalbaar’. Bovendien wil de stad het landelijke karakter van de polder behouden en voorziet Bosch grote problemen voor de infrastructurele ontsluiting van de wijk als er 15.000 woningen of meer worden gebouwd. 

‘Balans tussen kwaliteit en kwantiteit’

Bosch vindt dat bij de zoektocht naar geschikte locaties de blik te eenzijdig op Rijnenburg is gericht. Ook op andere plekken, zoals het gebied langs de Oude Rijnzone tussen Leidsche Rijn en Woerden, zijn er volgens hem wel degelijk mogelijkheden. Maar vooralsnog ligt daar de landelijke politiek dwars. Op de langere termijn – de periode na 2015- ziet Bosch serieuze kansen voor een stedelijke zone rond de A12 tussen Utrecht, Houten en Nieuwegein. Ook binnenstedelijk is er volgens Harrie Bosch best veel mogelijk. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Cartesiusdriehoek en de zone langs het Merwedekanaal. Alle opties worden onderzocht en waar mogelijk aangegrepen. Volgens Marien de Langen, directeur van woningbouwcorporatie Mitros, is er in de stad ‘geen sprietje gras’ dat nog niet is bestudeerd.

Harrie Bosch benadrukt dat ondanks alle inzet op meer bouwen de druk op de stadsregio – centraal gelegen, goed bereikbaar - altijd hoog zal blijven. Hij waarschuwt bovendien voor een te grote nadruk op de aantallen woningen. ‘Het gaat steeds om het vinden van een goede balans tussen kwantiteit en kwaliteit, zowel bij de woningen als de omgeving. Per situatie zul je de afweging steeds zorgvuldig moeten maken’. Zo is het volgens Bosch technisch gemakkelijk haalbaar om het Veemarktterrein in de toekomst 1500 woningen te bouwen, maar ‘toch doen we het niet, omdat dat op die plek niet verstandig is’.

‘Meer eenvoudige, betaalbare woningen’

Critici benadrukten dat binnenstedelijk bouwen vaak lang duurt – soms wel 8 of 9 jaar- en dat het risico op voortijdig sneuvelen op allerlei procedures groot is. Volgens Jan Overtoom van Bouwend Nederland, vervanger van de zieke Elco Brinkman, moet meer geluisterd worden naar wat mensen willen. Mitros-directeur Marien de Langen en de Utrechtse hoogleraar demografie Pieter Hooijmeijer legden veel nadruk op het soort woningen dat gebouwd moet worden. Volgens De Langen heeft Utrecht een groot tekort aan betaalbare, kleinere woningen voor starters. Ook Hooijmeijer vond uit dat grote behoefte bestaat aan eenvoudige tweekamerappartementen. Een mooi voorbeeld daarvan zijn de duizend woningen voor starters en studenten in de punt van Kanaleneiland.

‘Verrassende coalities noodzakelijk’

Hooijmeijer mocht zowel de aftrap als de afsluiting van de van de avond verzorgen. Daarin sprak hij zijn bewondering uit voor de politici die dagelijks moeten worstelen met de dilemma’s van woningbouw en de schaarse ruimte. Goede bedoelingen zijn er volgens hem bij iedereen. Wel pleitte Hooijmeijer voor nog meer gevoel van urgentie en voor ‘verrassende coalities’ om het woningtekort te lijf te gaan.

Ruben Post