Wat gaat u met de feestdagen doen? 2004 eens fijn herkauwen? Bush, Bin Laden en Balkenende. Bernhard, de uitvaart, zit nog zo vers in mijn geheugen dat ze die voor mij niet herhalen hoeven. Hoe beter het met een land gaat hoe saaier de politiek. Zegt men.
Men zegt ook dat alle gebeurtenissen van het afgelopen jaar alleen de ‘spanning’ tussen de allochtonen en autochtonen naar boven bracht. De spanning was er al: Nederland is niet tolerant, nooit geweest ook, het aantal islamitische scholen stijgt snel, importbruiden blijven de voorkeur houden en hoeveel Marokkaanse vrienden heeft U eigenlijk?

En nu moet alles anders. Verdonk is geen pussycat en zij zal dat samen met de VVD, het CDA en Wilders laten weten ook. De grootse retoriek van Balkenende II wordt voortgezet in het integratievraagstuk. En ik moet zeggen, ik juich het debat over normen en waarden van harte toe. Want dat raakt wel de kern van de zaak. Er heerst op de arbeidsmarkt en elders nog veel racisme: Ali’s sollicitatiebrief komt maar nooit aan en m’n Turkse vrienden komen de discotheek niet in. En hoe kunnen we van mensen verwachten dat ze zich aanpassen aan de Nederlandse samenleving als zo vaak de deur in hun gezicht gegooid wordt, we nooit ook zelfs maar geëist hebben dat iedereen Nederlands spreekt? Hoe kunnen we verwachten dat ‘ze’ integreren zolang iedereen maar blijft spreken van wij en zij, en sterker nog, wij niet eens weten wie we zelf zijn, wat Nederland is en wat onze identiteit is? Aanpassen waaraan? Iedere nationale uiting hebben we de laatste 30 jaar afgedaan als kleinburgerlijk en ouderwets. En een paar jaar geleden waren ze er opeens, een miljoen tegelijk, en meer. Aanslagen in New York, Fortuyn, Van Gogh. En nu zijn we op zoek naar ons zelf.

Van nieuwkomers in een land mag verwacht worden dat ze zich kunnen vinden in de normen en waarden van hun nieuwe thuis. Niet dat er geen discussie mag zijn en dat normen en waarden van een land niet veranderen. We leven gelukkig niet meer in spruitjes-Nederland van de jaren ’50. Maar dat mijn toch niet bekrompen blonde buurvrouw werkzaam als badmeester en mijn homo-oompje die les geeft op een middelbare school zich totaal hebben afgekeerd van de Marokkaanse gemeenschap (en daarmee allochtonen in het algemeen) mag die gemeenschap vooral zelf worden aangerekend. En natuurlijk valt het gedrag van individuen een hele gemeenschap niet aan te rekenen. Daar kom je echter in de praktijk toch niet onderuit. Je wordt altijd ook een beetje verantwoordelijk gehouden voor je soortgenoten, of je nu Duitser, Turk, Jood, Katholiek of Utrechter bent. Vaak ontbreekt het aan zelfreflectie en kritiek: Voor wat voor maatschappij sta je als moslim eigenlijk? Hoe gaan we met elkaar op straat om? Geef die vrouw eens meer ruimte en geef dat kutzoontje eens een trap onder z'n reet als het nog zin heeft.

De preken van Balkenende, daar ligt het niet aan. Maar de overheid moet wel investeren in de samenleving om er wat van te maken: scholen, wijken, allochtonen en autochtonen. Eigen verantwoordelijkheid is belangrijk maar met alleen woorden komen we er niet.

En ‘faciliteren’ door de overheid betekent niet dat we als individuen achterover kunnen gaan liggen. Daar zijn we als PvdA veel te lang goed in geweest, geld pompen in uitkeringen voor mensen die dat eigenlijk niet nodig hebben en vooral geld gooien in bodemloze putten zonder naar die politieagent en onderwijzer te luisteren.

Het is dus van belang dat iedereen de kans en verplichting krijgt om actief op zoek te gaan naar het andere in onze samenleving. En laten we dan niet weer alleen met de elite in het stadhuis kruipen. Dat verhaal kennen we nu wel. Dan weten we over 20 jaar misschien allemaal wie Ali nu eigenlijk is en dat vrouwen een hand geven er nu eenmaal bij hoort.

Wellicht dat het dan over een tijdje weer saai in de politiek wordt. Nog niet zo slecht.

Roelof Martens
Voorzitter PvdA-Utrecht