Woningbouwvereniging Mitros begint met een rigoureuze herziening van de wijk Ondiep. De vraag is of hiermee de wietteelt aan banden wordt gelegd. Of dat vooral de gemeenschapszin onder druk komt te staan.
Tekst Charlotte Huisman

Tussen de kanten gordijnen en vensterbanken vol porselein springen in de Wingerdstraat de hermetisch gesloten luxaflexen van nummer 21 in het oog. De politie heeft er onlangs een professionele wietkwekerij ontmanteld, die de hele bovenverdieping besloeg. 'Ik vond het al zo raar dat er iemand leek te wonen. Ik dacht dat ze een zomerhuisje hadden', zegt de ene buurvrouw. 'Mijn zoontje had in elk geval een hartstikke warme slaapkamer, aan de andere kant van de muur van dat huis.'

De andere buurvrouw wist er wel van. 'Ik was allang blij met de rust van die plantage. Van de vorige bewoners had ik veel meer last. Maar het is wel zonde van zo'n huissie, daar had mijn dochter mooi kunnen zitten. Door dat soort mensen krijg je een enorme woningnood.'

Een voorbijgangster op een scooter vult gretig aan: 'Ik zag dat die veel te dure auto van de eigenaar nu te koop staat. Ik dacht al: waar doet ie het van?'

De typische arbeidershuizen uit Ondiep dateren uit het begin van de vorige eeuw, en in sommige delen uit de jaren zeventig en tachtig. Mét een achtertuintje en een niet al te hoge huur, vooral voor de bewoners die er al tientallen jaren zitten. Het merendeel is eigendom van woningcorporatie Mitros, die de buurt de komende jaren uitgebreid op de schop gaat nemen.

Dit is de buurt waar topvoetballer Wesley Sneijder opgroeide, waar het sowieso oranje ziet als het Nederlands elftal speelt. Waar zomers in veel straten bewoners samen buiten zitten met een kratje bier. Ondiep - ten noorden van het centrum van Utrecht - is wat je noemt een authentieke volkswijk.

'Ondiep laat je niet los', zegt mevrouw Zrinyi, die er net weer is teruggekeerd, na drie jaar in Vianen. Ze ging er weg omdat ze bang was dat zoon Wesley 'aan de drugs' zou raken, 'met al die slechte voorbeelden in de wijk'. Toen Wesley uit huis ging, wist ze niet hoe snel ze terug moest komen. 'Als ze je daar Utrechts horen praten, schrikt dat af. Elke dag miste ik mijn buurt waar iedereen je gedag zegt.'

In Ondiep brengen buren hun hulpbehoevende straatgenoot nog een pannetje eten. Ouders, kinderen en kleinkinderen wonen hier nog bij elkaar om de hoek. Maar Ondiep is ook een gesloten gemeenschapmet eigen mores. Bewoners breken desnoods eigenhandig een straat open als ze genoeg hebben van scheurende scootertjes. Toen laatst een huis leeg kwam in de Sparstraat, verscheen op de ramen de tekst: 'Geen buitenlanders hier'. Verschillende bewoners hadden het huis al toebedacht aan een familielid.

Vorig jaar begon Mitros met huisuitzettingen van wietkwekers in de stad, omdat de schade aan de woningen de spuigaten uitliep. Van de vijftig uitzettingen tot nu toe waren er twintig in Ondiep. Maar Mitros-woordvoerder Yves Vermeulen vermoedt dat er 'veel meer kwekerijen in de wijk zijn'. 'Uit Ondiep krijgen we opvallend weinig tips, terwijl er toch veel worden opgerold. Wij zouden voor dit soort wijken gebaat zijn bij een anonieme kliklijn.'

De schade die de steeds professioneler opererende kwekers aanrichten, is enorm, aldus Vermeulen. 'Soms wel voor 50 duizend euro aan één huis. Je schrikt je dood, als je ziet hoe ze complete muren doorboren voor ventilatieschachten. En er is natuurlijk verhoogd brandgevaar voor omwonenden door kortsluitingen.'

'Steeds meer mensen worden met het mes op de keel gedwongen mee te doen', zegt Rinda den Besten, wijkbewoonster en raadslid voor de PvdA. 'De huizen in Ondiep met de schuurtjes zijn ideaal voor de kweek. Stroom wordt bijvoorbeeld afgetapt van lantaarnpalen. Mensen worden soms met een afkoopsom gedwongen hun huis ter beschikking te stellen.' Zo kon het gebeuren dat in een aantal straten twee dagen geen elektriciteit was door een kortsluiting in een kwekerij, maar niemand het energiebedrijf durfde te bellen.

Waarmee duidelijk mag zijn dat de omvangrijke herstel-en nieuwbouwoperatie in Ondiep, die Mitros voor de komende jaren in petto heeft, niet door alle bewoners even enthousiast wordt begroet. 'Groepen met belangen in de wietteelt' zijn volgens Den Besten fel gekant tegen de sloopplannen, die hun macht zouden aantasten.

Dit jaar begint Mitros met de voorbereidingen voor de sloop van 1168 woningen; 575 huizen worden gerenoveerd, en 1300 worden er nieuw gebouwd. Over ruim tien jaar zal het merendeel van de huizen, bijna 60 procent, uit koopwoningen bestaan, terwijl dat aandeel nu heel gering is. 'Een buurt met laagbouw zo dicht bij het centrum heeft een enorme potentie. Maar we willen er geen dure koopwijk van maken', benadrukt Vermeulen.

Bijkomend voordeel van de herstructurering, aldus Vermeulen van Mitros: 'Je haalt de bezem door de illegaliteit van zo'n gebied.' Want niet alleen de wietkweekneemt er grote vormen aan, ook illegale onderhuur en 'scheefwonen' komen in Ondiep veel voor.

Joke de Vries uit de Ananasstraat omschrijft de mentaliteit van de buurt als volgt: 'Als je hier woont, is het horen, zien en zwijgen, anders kun je beter verhuizen. Je hebt hier dealers, helers en wietkwekers, hoewel die de laatste tijd best streng zijn aangepakt. Mij is het om het even, ik slaap vast beter dan zij. De mensen hier die niet werken, moeten toch aan hun geld komen. En wiet is een gemakkelijke manier van verdienen. Maar als ik problemen heb, staan ze wel voor me klaar.'

Op de Aardbeistraat vertelt een bewoonster, die er nu zo'n tien jaar woont, dat er de laatste jaren steeds meer intimidaties voorkomen. 'Had mijn dochtertje ruzie met een buurjongen, staat die vader hier meteen met een koevoet en een hele knokploeg voor de deur', zegt ze vanuit het bovenraam. 'Ik heb het wel gesust hoor, want ik kende die mensen.'

Normaal praten kan hier niet meer, constateert ze. Maar Nmet de vrouw van de buurtpreventie uit de straat, die vorig jaar werd verjaagd, heeft ze geen medelijden. Die had een aantal wietplantages verklikt aan de politie, en moest onder bewaking de wijk verlaten. 'Dat wijf kocht zelf gestolen goederen aan de deur, maar ze verraaide wel andere mensen. Ze deed net of ze de directrice van de straat was, een echte gluurder. Ik heb liever een dief dan een verraaier naast me.'

Een andere buurvrouw wil, angstvallig om zich heenkijkend, het wel opnemen voor de weggepeste 'verraaier'. 'Het was een goed mens, maar haar dochter en schoonzoon werkten bij de politie. Door haar zijn er flink wat plantages opgerold. Dat viel niet goed bij de criminelen die hier wonen. Ze is van haar fiets getrokken, haar ruiten werden keer op keer ingegooid. Mensen lachen je hier uit als je voor duurdere spullen spaart. Je hoeft maar te zeggen: ik wil een fiets of een video, en een uur later staan ze er mee voor je deur. Hier zitten de mindere soort arbeiders.' Zij wil op korte termijn verhuizen.

Staf Depla, lid van de Tweede Kamervoor de PvdA, meent dat met sloop en nieuwbouw de problemen niet worden opgelost, maar alleen maar verplaatst. Depla, die Ondiep onlangs heeft 'geadopteerd': 'Herstructurering heeft geen zin als je de onderliggende foute sociale infrastructuur niet aanpakt.' Een groot deel van de bewoners - 70 procent - heeft immers aangegeven terug te willen keren naar de oude wijk. Hij ziet in de toekomst een gescheiden Ondiep voor zich, met twee werelden die niet mengen: de bewoners in de duurdere koopwoningen en de terugkerende bewoners 'in de volkse structuren'.

'De terugkeerders zetten dezelfde foute handel straks voort in duurdere huizen. En de eerlijke mensen met de lage inkomens jaag je weg, omdat zij door bezuinigingen op huursubsidie de hogere huren van de nieuwe woningen niet kunnen betalen.'

Het zou mogelijk moeten zijn om de gerenoveerde woningen selectief toe te wijzen, vindt hij, met uitsluiting van wiettelers en veelplegers. Dan zouden buurtconciërges en andere begeleiders erop kunnen toezien dat mensen die het nodig hebben, worden beschermd tegen 'professionele wiettelers en andere hufters'. 'Zo kan de buurt er bovenop geholpen worden', aldus Depla.

Advocaat mishandeld door gezin uit Ondiep

De Utrechtse advocaat Bernard Tomlow moest afgelopen week zijn pleidooi voor de huisuitzetting van een gezin uit Ondiep met een zware mishandeling bekopen. Voor het kantongerecht aan het Janskerkhof vielen twee mannen en twee vrouwen hem van achteren aan. Ze schopten hem tegen zijn hoofd, waarop een van zijn belagers hem met een ijspriem probeerde te steken. De advocaat wist uiteindelijk te ontkomen. Drie van hen zijn inmiddels opgepakt. 

De familie maakt al enkele jaren het leven van hun medebewoners van de Morelstraat onmogelijk. Tomlow: 'Zij gooiden de ruiten van hun overburen in en bedreigden anderen met de dood. Een aantal mensen is al verhuisd om dit gezin.' Volgens de advocaat grepen rechtbankpersoneel en aanwezige parkeerwachters niet in. 'Men stond aan de grond genageld, terwijl rechtbankpersoneel daar toch op getraind zou moeten zijn. Civiele zaken kunnen veel agressiever zijn dan strafrechtelijke.'

Wietteelt van stad naar platteland

Volgens schattingen van energiebedrijf Eneco zijn er in de stad Utrecht ongeveer 700 illegale wietplantages in woonhuizen. In de hele provincie zouden dat er ongeveer 3500 zijn. Eneco-woordvoerder Cor de Ruijter ziet een verschuiving van het zwaartepunt van de teelt van de stad naar het platteland. Het energiebedrijf komt pas in actie als blijkt dat er illegaal stroom wordt afgetapt. Dit leidt niet alleen tot inkomstenderving, maar ook tot onveilige situaties, met kortsluitingen en stroomstoringen. In dat geval krijgt de overtreder een forse rekening plus een boete. Als de elektriciteitsrekening van de ene dag op de andere fors stijgt, maar de eigenaar netjes betaalt, grijpt Eneco niet in.

Politie en gemeente in Utrecht geven sinds kort prioriteit aan de aanpak van de georganiseerde hennepteelt. Advocaat Bernard Tomlow, die veel huisuitzettingszaken doet, vindt de Utrechtse politie nog steeds te laks in het doorgeven van persoonsgegevens van de eigenaren van de opgerolde kwekerijen. Ook Tomlow signaleert een verplaatsing van de kweek van de stad naar het platteland. De aanpak kan volgens hem niet hard genoeg zijn: 'Ik zie in verschillende wijken hoe er eentje begint en vervolgens anderen meetrekt, die zien hoe lucratief die handel is. In Houten had een kweker laatst ook al bij zijn bovenburen een plantage ingericht. Voor je het weet heb je een netwerk en dat leidt tot grote problemen.'

Ondiep 100104 © de Volkskrant.