Deze week wordt duidelijkheid verwacht over het Muziekpaleis, de drie zalen meer tellende opvolger van Muziekcentrum Vredenburg, Tivoli en SJU Huis. De financiering lijkt het grootste probleem voor het Utrechtse college van b en w te zijn.
Door Eric van der Velden

Wel of geen behoud van de grote zaal van Muziekcentrum Vredenburg? Dat leek al lang de vraag niet meer te zijn na de uitslag van een referendum over het Utrechtse stationsgebied en de daaruit voortvloeiende besluitvorming. Dat heeft PvdA-politicus Kasper Driehuijs er eind vorige week niet van weerhouden, toch weer de knuppel in het hoenderhok te gooien.

Zijn timing is ongelukkig. Alsof je aan een bestelling gaat twijfelen op het moment dat de keuken al met het bereiden van de maaltijd bezig is.

De bevindingen van de haalbaarheidsstudie van het architectenbureau van Herman Hertzberger naar een Muziekpaleis met behoud van de grote zaal zijn nog niet openbaar, en Kasper Driehuijs weet al: behoud van de grote zaal gaat zo’n grote en onhandige claim op het beschikbare grondoppervlak leggen, dat alleen met dure en geforceerde oplossingen de rest van het programma van eisen ingepast kan worden.

Driehuijs meent dat bevolking en politiek zich tot nu toe te veel hebben laten leiden door sentiment over de grote zaal. Een zaal die een mooie akoestiek heeft, maar nu ook weer niet zo uniek is dat je er geen zaal met een minstens even mooie akoestiek voor terug zou kunnen krijgen.

Driehuijs spreekt voor zijn beurt, maar dat neemt niet weg dat hij toch een belangrijk geluid laat horen. We moeten inderdaad alert zijn op het gevaar dat de besluitvorming over het Utrechtse stationsgebied doorslaat naar een te grote irrationaliteit. Zoals die in de jaren zestig en zeventig te ver is doorgeschoten naar de kant van rationaliteit (weg met het water uit de Singel, weg met het Jugendstilgebouw De Utrecht). Een kwestie van actie en reactie.

Een vergelijking tussen de grote zaal van Hertzberger en het verdwenen Jugendstilgebouw De Utrecht gaat niet op. Een oud monument opofferen voor een betonnen kolos is echt iets anders dan de ene moderne concertzaal van een toonaangevende architect vervangen door een andere moderne concertzaal van een toonaangevende architect. Niet vergeten mag worden dat de bouw van een nieuwe grote concertzaal ook nieuwe kansen biedt, zoals beter zitcomfort en het inpassen van technische faciliteiten voor (kleine) opera-uitvoeringen.

Mogelijk levert het zelfs een verbetering van de akoestiek en zichtlijnen op. Theatertechneuten, zoals akoestici, hebben over het algemeen meer fiducie in de ’schoenendoos’ (Concertgebouw, Musikverein Wenen), ’de waaiervorm’ (Stopera) en de ’surround vorm’ (Philharmonie Berlin) dan de huidige achthoekige vorm.

Het is verleidelijk om het meest pijnlijke punt -het Muziekcentrum blijkt na 25 jaar al niet meer te voldoen- te verzachten met de gedachte dat in elke geval de grote zaal nog behouden kan blijven. De kapitaalvernietiging lijkt er minder schandalig door.

Maar als Driehuijs nu eens gelijk heeft en het inderdaad zo is dat behoud van de grote zaal meer geld gaat kosten dan opnieuw bouwen vanaf het nulpunt? En stel dat dit behoud van de grote zaal inderdaad leidt tot dezelfde grote fout die 25 jaar eerder is gemaakt: te veel voorzieningen in te weinig vierkante meters willen proppen, waardoor het huidige Vredenburg een in zichzelf gekeerd gebouw is geworden in een onaantrekkelijke omgeving?

Een goede beantwoording van deze vragen krijg je alleen als je naast Hertzberger ook andere architecten aan het werk zet, mensen als Rem Koolhaas bijvoorbeeld. Schrijf een prijsvraag uit zonder de voorwaarde dat de grote zaal moet blijven. Leg deze schetsontwerpen vervolgens naast het plan van Hertzberger. Een onafhankelijke jury kiest dan het plan dat de beste kwaliteit voor het beschikbare budget biedt.

Niks nieuws onder de zon. Zo hoort het ook te gaan met nieuw te bouwen overheidsprojecten. Nadeel is natuurlijk wel dat er dan nog meer tijd overheen gaat. Hoewel, behoud van de grote zaal impliceert niet dat Hertzberger ook de rest gaat ontwerpen. Hij schetst het kader, andere architecten zullen vermoedelijk het deel van Tivoli en het SJU Huis gaan invullen. Dat gaat ook extra tijd kosten. Een manier van aanpak waar je overigens vraagtekens bij kunt zetten. Het wordt al proppen op het beschikbare oppervlak en moet je dan ook nog verschillende architectonische signaturen willen?Strikt genomen is het te laat voor een heroverweging. Een referendum wordt niet gehouden om de uitkomst aan de laars te lappen, en datzelfde geldt voor een eind 2002 raadsbreed aangenomen motie van D66 waarin stond dat de grote zaal behouden moet blijven. Aan de andere kant, het is zoals het spreekwoord zegt: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Utrecht 090304 © Utrechts Nieuwsblad