Op een wandeling in een bos heeft niemand hem ooit kunnen betrappen. Zijn hartstocht lag in steden. Urenlang kon hij stevig door binnensteden stappen. Het maakte niet uit of dat nu Deventer, Sint Petersburg of Jeruzalem was. De stad was voor hem vooral een concentratiepunt van mensen, van ontmoetingen en van dynamiek.

Door Taco Slagter

Vanuit die optiek nam Theo Harteveld eind jaren zestig als wethouder van Openbare Werken de verpauperde Utrechtse stationsbuurt op de schop en liet er het winkelcentrum Hoog Catharijne (HC) verrijzen. Afgelopen zaterdag overleed deze PvdA-bestuurder die altijd verbonden zal blijven met dat 'winkelhart' waarvoor veel moest wijken. Hij werd tachtig jaar.

Als Rotterdammer kwam Harteveld in de jaren vijftig naar Utrecht. Hij had chemische techniek gestudeerd en ging bij het Utrechtse gasbedrijf in het Griftpark werken. Al snel klom hij op tot directeur van het Gasbedrijf Centraal Nederland. Niet gehinderd door politieke ervaring als raadslid, vroeg zijn partij hem in 1962 wethouder Openbare Werken te worden. Een 'macher' kon aan het werk.

Uiteindelijk zou hij jaren het boegbeeld zijn van de PvdA en uitgroeien tot een gezaghebbend bestuurder. Een van zijn grootste kwaliteiten was dat hij goed kon luisteren. Wanneer zijn opponenten hem niet van het tegendeel overtuigden, bleef hij zijn argumenten als een mantra herhalen.

Dat deed hij ook ten aanzien van zijn criticasters inzake Hoog Catharijne. Vanaf de eerste dag van zijn wethouderschap was Harteveld bij de besluitvorming betrokken. Zijn stedenbouwkundige interesse en opvattingen over stadsvernieuwing sloten naadloos aan bij de ambities van college en raad. Utrecht stelde als vierde stad van het land weinig voor en was toe aan ingrijpende veranderingen die vooral een economische impuls moesten geven.

Harteveld zag de komst van Hoog Catharijne als een staartje van de naoorlogse wederopbouw van Nederland. Met de inzichten van die tijd moesten monumentale panden, zoals het in de Jugendstil opgetrokken gebouw 'De Utrecht' aan het Leidsche Veer, plaatsmaken voor veel beton en glas. Zelfs bestonden er plannen om de singels te dempen en er een rondweg van te maken. Cultuur-minister Marga Klompe ontbood de verantwoordelijke wethouder en verbood hem dit onzalige voornemen uit te voeren. Wel mocht Harteveld een klein deel van de Catharijnesingel laten dichtgooien, waaraan de stad de kortste en meest zinloze snelweg ter wereld overhield.

Dat plekje op het verder vlekkeloze politieke blazoen heeft Harteveld met tal van andere maatschappelijke activiteiten goed gemaakt. Na zijn wethouderschap koos hij in 1977 niet voor een burgemeesterschap, maar werd hij secretaris-generaal van de International Union of Local Authorities (IULA), de internationale variant van de vereniging van (Nederlandse) gemeenten. Hij vond een nieuwe passie door via de IULA werkzaam te zijn voor ontwikkelingslanden. In het verlengde hiervan had hij tal van bestuursfuncties in organisaties voor ontwikkelingssamenwerking zoals de NOVIB, het SISU en COS.

Met de dood van Harteveld is een erudiet, daadkrachtig en vooral vasthoudend bestuurder heengegaan. Maar zijn (politieke) vrienden roemen hem ook om zijn beminnelijke en innemende karakter. Bevlogen door zijn idealen, geïnspireerd door het socialisme en het christendom.

Wethouder Harteveld zal de geschiedenis ingaan als de gedurfde politicus die met de bouw van Hoog Catharijne van het saaie, provinciale Utrecht een wervelende stad maakte.

Utrecht © Utrechts Nieuwsblad 23022005