'Cadeaus aannemen is onvermijdelijk.' Utrechts PvdA-Kamerlid Staf Depla wijst op de sportwoordvoerder van de fractie; die moet toch af en toe bij een wedstrijd gaan kijken. Het gaat pas mis, zegt Depla, 'corruptiewoordvoerder' namens zijn fractie, als de cadeaus te groot worden, of als iemand vanwege de aanbiedingen een ander standpunt inneemt.

Van Volkskrant verslaggeefster Yvonne Doorduyn

Maar zo zwart-wit is het meestal niet. Depla: 'We zijn het er allemaal over eens dat een wethouder die een eigen huis wil bouwen, net zo lang op een kavel moet wachten als ieder ander. Maar wat als de projectontwikkelaar hem ineens bovenaan de lijst zet? Dan moet je wel actie ondernemen.'

Openbaarheid kan volgens Depla al een deel van het 'smeren en fêteren' uit de wereld helpen. Neem het reis- en cadeauregister van de Tweede Kamer. Kamerleden zijn verplicht cadeaus boven de vijftig euro te melden. 'Het opschrijven alleen al dwingt je erover na te denken.' Het stoort Depla dat er zo weinig gebeurt om corruptie te voorkomen. Driekwart van de gemeenten doet geen onderzoek naar eventuele malversaties. 'De houding is toch: dat gebeurt hier niet. Het wordt pas aangepakt, als er iets boven water komt.' Dat de gemeente Amsterdam en het ministerie van Defensie bovenaan de 'corruptielijstjes' staan, komt volgens Depla doordat deze instellingen de beste preventie- en controlesystemen hebben. 'Pas als je actief zoekt, kom je iets tegen.' Een ding is zeker: de officiële cijfers zijn per definitie te laag.

Depla vindt het zorgelijk dat uit het VU-onderzoek naar voren komt dat het aantal corrupte politici en ambtenaren toeneemt. 'Het ondermijnt het vertrouwen. Het moet klip en klaar zijn dat mensen met geld de besluitvorming niet kunnen beïnvloeden.' Depla leest in het VU-onderzoek een roep om beleid. Hoge ambtenaren hebben blijkbaar niet de juiste instrumenten om corruptie efficiënt te bestrijden. 'Ze zien van alles, maar zijn niet in staat het tegen te houden. En als topfunctionarissen in het openbaar bestuur - op wie het onderzoek was gericht - het niet kunnen, wie dan wel?'

Oplossingen zijn er volgens de PvdA wel degelijk.
Allereerst moeten politieke partijen zelf al bij de rekrutering van politici en bestuurders op hun 'corruptiegevoeligheid' letten, vindt Depla.

Maar ook de regering, gemeenten en andere overheidsinstanties kunnen iets doen. Er moeten controlemechanismen worden ingebouwd, meent Depla. De Milieudienst Rijnmond bijvoorbeeld legt de verantwoordelijkheid voor het verstrekken van vergunningen bij vijf wethouders in plaats van bij één. 'Dat vermindert de kans op vriendjespolitiek aanzienlijk.' De landelijke politiek moet eerst zelf de boel op orde hebben. En dat is volgens Depla nog niet het geval. Hij wijst op de reactie van minister De Geus (Sociale Zaken) toen diens politiek adviseur De Graaf vorige week opstapte als penningmeester van de Amsterdamse CDA-fractie als gevolg van de commotie over de declaraties van een aantal Amsterdamse CDA'ers.

De minister liet binnen een dag weten dat De Graaf kon aanblijven. 'Dat vind ik vreemd. Niet dat hij De Graaf had moeten ontslaan, maar het gaat zo automatisch. Zeker een minister van Sociale Zaken, die zelf terecht scherp op fraude controleert, mag niet zo makkelijk over zoiets heenstappen.'  

Utrecht 14072005 © de Volkskrant